News

Wokół lubelskiego „Złego”

Dziś będzie ex cathedra! W nrze 16 (2) 2010 „Biuletynu Polskiego Towarzystwa Estetycznego” zalecam Państwu do lektury recenzję Złego, spektaklu Sceny Prapremier InVitro w reż. Łukasza Witta-Michałowskiego, pióra Moniki Krzykały (s. 9). Tekst jest bowiem nie tylko omówieniem spektaklu, ale również swoistym zapisem stanu badań na temat kryminalnego Lublina w wymiarze naukowym, edukacyjnym i artystycznym.

Rozpoczynając pracę w obszarze edukacji regionalnej, pięć lat temu spotkałam wśród nauczycieli historii osobę, która w wyjątkowy sposób, choć nieco kontrowersyjny, potrafiła zainteresować historią miasta młodych ludzi. Tym nauczycielem był Mateusz Rodak, obecnie pracujący w Pracowni Przeobrażeń Społecznych XIX i XX wieku Instytutu Historii PAN. W 2007 obronił on pracę doktorską Mit a rzeczywistość. Przestępczość Żydów w 20-leciu międzywojennym na przykładzie województwa lubelskiego. Opowieść o Lublinie, która gromadziła wokół niego rzesze uczniów, osnuta była wokół świata przestępczego miasta tamtego okresu, zacieśniając jednak ramy narracji do części tego specyficznego środowiska, która kierowała się określonym „kodeksem etycznym”. Wokół wzgórza Czwartek w Lublinie można było wówczas spotkać osobliwie wyglądającą grupę uczniów, którzy wraz ze swoim nauczycielem odrabiali lekcję historii, spacerując szlakiem lubelskich przestępców.

6 grudnia 2009, oglądając próbę otwartą spektaklu Zły, widzowie uczestniczyli równocześnie w lekcji historii na temat przebiegu przemian politycznych, gospodarczych i kulturowych, jakie zaszły w Polsce po 1989. Przypomnienie sobie tego doświadczenia w kontekście lubelskim w formie teatralnego kryminału było wydarzeniem niezwykłym.

Lublinianie z historią miasta opowiedzianą fabułą kryminalną mogli się już zapoznać dzięki literaturze Marcina Wrońskiego prowadzącego własne badania dotyczące międzywojennego środowiska literackiego Lublina, ale też znającego prace wspomnianego na samym początku dr. Rodaka. Kryminały o komisarzu Maciejewskim są głęboko osadzone w realiach przedwojennego Lublina nie tylko poprzez przywoływanie topografii miasta, ale także poprzez wzorowanie bohaterów powieści na autentycznych postaciach, np. Józefie Łobodowskim. Niemal miesiąc wcześniej przed próbą otwartą Złego, która odbyła się 18 listopada [2009] w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN”, M. Wroński moderował spotkanie Krwawy Poemat o mieście Lublinie. Józef Czechowicz i inni, podczas którego zaproszeni goście – m.in. Marek Krajewski, autor kryminałów retro, Robert Litwiński, autor m.in. dwóch monografii poświęconych międzywojennej polskiej policji, Witold Laskowski, socjolog oraz podkomisarz policji przez wiele lat pełniący funkcję oficera prasowego Komendy Miejskiej Policji w Lublinie, a także Tomasz Pietrasiewicz, dyrektor Ośrodka – smakowali warsztat przedwojennych dziennikarzy opisujących zbrodnie językiem literackim. [więcej]